هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
613
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
[ 3 شهر رمضان سنه - 1300 [ ه . ق . ] ] [ چشمه شاهى ] به تاريخ 3 شهر رمضان سنه « 1 » 1300 [ ه . ق . ] ، مطابق 16 سرطان « 2 » قوىئيل « 3 » سعادت تحويل ، به عزم زيارت ارض اقدس از دار الخلافه به قريهء چشمه شاهى « 4 » نقل مكان [ نموده ] و در باغ محمدآباد وارد شديم . هواى شب [ در ] اينجا سرد است ، ولى روزش بسيار گرم [ است ] . حشرات موذيه و پشه و غيره فراوان است . مارهاى غريب ديده و شنيده مىشود ، بهطورى كه بعضى از قطعات باغ قديم را كسى جرأت انتفاع از آن ندارد . روزها با شدّت حرارت و احتياج به آب سرد ، غالبا در نهر يا حوض آب ، از خوف مار داخل نمىشئند .
--> ( 1 ) . سال . ( 2 ) . برج چهارم از بروج دوازدهگانهء فلكى ، معادل تيرماه . ( 3 ) . سال گوسفند ( در دوره سنوات تركان ) . ( 4 ) . از ييلاقات جنوب غربى تهران ، چشمه شاهى ( cheshmeh shahi ) است ، كه امروزه نيز روستاى كوچكى است در 6 كيلومترى پايتخت ، در يك كيلومترى ولىآباد . « پادشاه فرموده بودند كه ناهار را در چشمه شاهى تعلق به شاهزاده عضد الدوله سلطان احمد ميرزا ولد مرحوم فتحعلى شاه . . . صرف خواهند فرمود . . . من و خان محقق چشمه شاهى بوديم . . . فرمودند اين چشمه شاهى به چه مناسبت به تو رسيده است ، ابتياعى است يا موروثى ؟ عرض كرد : فتحعلى شاه از قاسم خان قاجار كه جد أمى پادشاه حى است ، ابتياع نمودند . . . شاه فرمود : چگونه فتحعلى شاه ملك خريده و پولش را داده است ، يقين عنفا گرفته است . چنانچه والدهء ما مهد عليا صبيهء قاسم خان مكرر مىگفت كه من به چشمه شاهى كه ملك موروثى است ، ادعا دارم . من عرض كردم موافق قانون كه خودتان ايجاد فرمودهايد ، مرافعه از 30 سال به بالا را ديوانخانه حق رسيدگى ندارد ، اما خود شاهزاده جوابى داد كه خيلى پسنديدند . عرض كرد : در حيات مرحومه مهد عليا ، مجد الدوله ، خالوى شاه ، برادر مهد علياى مرحوم ، روزى در حضور آن مرحومه همين صحبت را داشت . مهد عليا جواب دادند : بر فرض همچنين باشد ، ما از فتحعلى شاه سلطنت داريم و خيلى چيز زياد . اگر فتحعلى شاه ملك طلق ما را هم ضبط كرده و بخشيده باشد ، ضررى ندارد . » ( روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه ، 65 ) .